Gospodarka odpadami a środki unijne w Polsce

Rozwój sektora ochrony środowiska jest możliwy dzięki ogromnym zaangażowaniu znaczących środków pochodzących z Unii Europejskiej. Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko, Priorytet II Gospodarka Odpadami i Ochrona Powierzchni Ziemi to główny instrument dotujący w dziedzinie odpadów.

fot.

Nadrzędnym celem gospodarki odpadami państw członkowskich Unii Europejskiej jest zredukowanie do minimum ilości odpadów składowanych a zwiększenie poziomu ich przetwarzania. Wszelkie projekty, które wpisują się w ideę recyklingu mają szanse dostać dofinansowanie. W szczególności na wsparcie mogą liczyć działania ograniczające produkcję odpadów, eliminujące zagrożenia przez nie wywoływane, wdrażające technologie odzysku, recyklingu i selektywnego zbierania.

Ogólny budżet priorytetu Gospodarka Odpadami wynosi ponad miliard złotych. Głównymi beneficjentami są Jednostki Samorządu Terytorialnego i ich związki oraz zakłady, przede wszystkim więc są to Zakłady Zagospodarowania Odpadów, które w ramach prowadzonej działalności zajmują się w szczególności utylizacją, kompostowaniem, sortowaniem odpadów oraz demontażem i przetwarzaniem wielkogabarytowego oraz elektronicznego sprzętu.

Szczegółowy opis priorytetów Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko nakreśla w sposób merytoryczny politykę w zakresie gospodarowania odpadami. Według tych wytycznych realizowane są regionalne zadania z dziedziny ochrony środowiska jak i jest on punktem odniesienia dla instytucji pośredniczących w dysponowaniu środkami unijnymi. Jak czytamy w opisie:

„Wsparcie uzyskają projekty polegające na budowie:

• punktów selektywnego zbierania odpadów komunalnych, w szczególności odpadów niebezpiecznych,
• składowisk (wyłącznie jako element zakładu zagospodarowania odpadów),
• instalacji umożliwiających przygotowanie odpadów do procesów odzysku, w tym recyklingu,
• instalacji do odzysku, w tym recyklingu poszczególnych rodzajów odpadów komunalnych, 
• instalacji do termicznego przekształcania odpadów komunalnych z odzyskiem energii,
• instalacji do unieszkodliwiania odpadów komunalnych w procesach innych niż składowanie.”

Wyjściowe kryteria, które tu obowiązują to obsługa przez potencjalnego beneficjenta odpadów z terenów zamieszkałych przez ponad 150.000 mieszkańców oraz nowoczesna technologia wykorzystywanego sprzętu. Do tej pory dofinansowano około 450 różnorodnych projektów z terenu całej Polski. Były to między innymi: budowy, rozbudowy i modernizacje systemów gospodarki odpadami komunalnymi, zakładów unieszkodliwiania, zagospodarowania, utylizacji, przetwarzania odpadów, zakładów termicznych, rekultywacje składowisk i sortowni.

Unijny Program Infrastruktura i Środowisko to szansa dla wielu krajowych, gminnych jak i prywatnych projektów na zrealizowanie wartościowych zadań zmierzających do ograniczenia ilości nieprzetworzonych odpadów w Polsce. 

Recykling: niewykorzystana nisza gospodarcza

Statystyki ukazujące poziom recyklingu są druzgocące-  Polska wśród krajów Unii Europejskiej jest na jednym z ostatnich miejsc pod względem liczby odpadów poddawanych recyklingowi. W 2012 r. poziom ten wynosił 13%., 12% naszych odpadów uległo kompostowaniu a aż 75% trafiło na składowiska.

fot.

Winnymi takie stanu rzeczy po części jesteśmy oczywiście my, konsumenci nie chcący zmieniać swoich nawyków. Wiedza z zakresu recyklingu przeciętnej osoby w Polsce jest na bardzo niskim poziomie, wciąż niewielu z nas poprawnie segreguje śmieci czy też świadomie dokonuje wyborów zakupowych. Z drugiej jednak strony jest również niski odsetek firm wyspecjalizowanych w tym temacie i wciąż brak nowoczesnych technologii, które w sposób ekonomiczny, ergonomiczny i stosunkowo szybki umożliwiałoby racjonalnie gospodarować surowcami wtórnymi.

Recykling odpadów to nic innego jak odzysk substancji i materiałów z odpadów w celu uzyskania substancji i materiałów, które można wykorzystać do wytwarzania nowych produktów. Do takiego przetworzenia nadają się przede wszystkim papier, szkło, metale, tworzywa sztuczne, tkaniny.

Szacuje się, iż około 10% odpadów zawiera tworzywa sztuczne, czyli materiały składające się z polimerów. Charakteryzuje je bardzo wolne tempo biodegradacji- czas ich rozkładu w środowisku naturalnym (np. wysypisko śmieci) to nawet kilka tysięcy lat podczas których nasza planeta ulega coraz większemu zanieczyszczaniu. Można temu zapobiec poprzez dobrze przemyślane ponowne wykorzystanie takich materiałów do produkcji nowych przedmiotów.

W chwili obecnej recycling tworzyw sztucznych, w szczególności z niewyselekcjonowanych odpadów komunalnych, to proces bardzo mozolny, żmudny i kosztowny a korzyści z niego płynące są niewspółmierne do ponoszonych nakładów finansowych i energetycznych. Pierwszym etapem jest ręczne (rzadziej zautomatyzowane) wysegregowanie materiału wcześniej zakwalifikowanego do przetworzenia. Sortuje się go pod względem koloru i rodzaju a następnie beluje. Dalszy etap sortowania to rozróżnienie ze względu na kolor, gęstość, właściwość i materiał. Kolejnym stadium to rozdrabnianie i mielenie na płatki. Zazwyczaj przebiega to wieloetapowo: z każdym ponownym mieleniem odpady redukują swoją objętość aż do pozyskania pożądanych wielkości. Sortowanie, separacja zanieczyszczeń, mycie, przesiewanie to kolejne procesy na recyklingowej drodze. W ostatnim etapie odpady poddawane są suszeniu, topnieniu, uplastycznienie, filtracji w efekcie czego uzyskujemy regranulat gotowy do udziału w procesie ponownej produkcji.

Przykładowa droga recyclingu ukazuje jak żmudny i czasochłonny jest to zabieg. Obecnie w Polsce tylko dzięki wysokim dotacjom i środkom pochodzącym z Unii Europejskiej jest on opłacalny. Brak uproszczenia procesu pozyskiwania materiałów wtórnych powoduje, że stopień recyklingu w Polsce jest tak niski. Warto jednak podjąć trud badań nad tymi technologiami bo oprócz ogromnego potencjału finansowego tego rynku można uzyskać też wiele dla środowiska. Dla przykładu energia pochodząca z przetworzenia tylko jednej torby plastikowej daje możliwość oświetlenia małego pokoju przez 10 minut a przetworzenie tony butelek PET zredukować emisje CO₂ o 1,5 tony !

Brak uproszczenia procesu recyclingu oraz dostosowania infrastruktury i technologii uniemożliwia osiągnięcie masowego poziomu przetwórstwa odpadów w Polce. Warto podjąć trud badawczy i ustawodawczy w tym zakresie bo jest to wysokorokująca nisza gospodarcza a działania proekologiczne przyczynią się do podwyższenia jakości życia każdego z nas. 

Prawne aspekty transportu odpadów

Regulacje w zakresie prawnych aspektów transportu odpadami przysparzają w Polsce wiele problemów interpretacyjnych. Ustawodawstwo w tej dziedzinie posiada wiele luk i nieścisłości. Przede wszystkim brak jest w tym zakresie uszczegółowienia i uporządkowania zasad wynikających z nowej ustawy o odpadach jak i kompatybilności jej z umowami międzynarodowymi.  

fot.

Ustawa o odpadach z  dnia 14 grudnia 2012 r.  Dz.U. 2013 poz. 21 wprowadza istotne zmiany w dotychczasowym funkcjonowaniu sektora transportu odpadów. Pierwszym problemem jaki napotykamy to brak bezpośredniej definicji bazowego pojęcia, jakim jest transportowanie odpadów. Jego znaczenie można jedynie rozczytać z  kontekstu całego dokumentu i rozumieć je jako część gospodarowania i przetwarzania odpadów.

Drugim istotnym aspektem negatywnego charakteru ustawy jest jej wysoki poziom ogólności. Ustawa w art. 24 reguluje podstawowe kwestie związane z transportem odpadów:

Art. 24.

1. Transport odpadów odbywa się zgodnie z wymaganiami w zakresie ochrony środowiska oraz bezpieczeństwa życia i zdrowia ludzi, w szczególności w sposób uwzględniający właściwości chemiczne i fizyczne odpadów, w tym stan skupienia, oraz zagrożenia, które mogą powodować odpady, w tym zgodnie z wymaganiami określonymi w przepisach wydanych na podstawie ust. 7.

2. Transport odpadów niebezpiecznych odbywa się z zachowaniem przepisów obowiązujących przy transporcie towarów niebezpiecznych.

3. Zlecający usługę transportu odpadów jest obowiązany wskazać transportującemu odpady wykonującemu usługę transportu odpadów miejsce przeznaczenia odpadów oraz posiadacza odpadów, do którego należy dostarczyć odpady.

4. Transportujący odpady wykonujący usługę transportu odpadów jest obowiązany dostarczyć odpady do miejsca przeznaczenia odpadów i przekazać je posiadaczowi odpadów, o którym mowa w ust. 3.

5. Transportujący odpady wykonujący usługę transportu odpadów umieszcza indywidualny numer rejestrowy, o którym mowa w art. 54 ust. 1, na dokumentach związanych z tą usługą.

6. Środki transportu odpadów są oznakowane w sposób zgodny z przepisami wydanymi na podstawie ust. 7

7. Minister właściwy do spraw środowiska w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw transportu określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe wymagania dla transportu odpadów, w tym dla środków transportu i sposobu transportowania, oraz oznakowanie środków transportu, biorąc pod uwagę właściwości odpadów i ich wpływ na środowisko oraz bezpieczeństwo życia i zdrowia ludzi.

Kluczowe wymagania w zakresie transportu określone zostaną w rozporządzeniu, które najpóźniej powinno zostać opublikowane 23 stycznia 2015 r. Do tego czasu obowiązują przepisy ogólne wynikające z dokumentu, jak i z wcześniejszej ustawy. Regulują one zaskakująco szczegółowo miedzy innymi proces wymaganego wpisu do rejestru (wcześniej zezwolenia), ewidencjowania odpadów transportowanych oraz kary jakie są przewidziane za złamanie obostrzeń w zakresie formalnych uwarunkowań transportu odpadami.

Z drugiej jednak strony zapisy te nie korespondują z regulacjami wynikającymi z podpisanych przez Polskę umów międzynarodowych, które mają za zadanie uzupełniać i uszczegółowiać „nasze”  przepisy. I tak dla przykładu w ustawie o odpadach brak jest sposobu klasyfikacji odpadów niebezpiecznych i zagrożeń jakie za sobą niosą. Z tego też względu ustawodawca odsyła nas do międzynarodowej umowy o odpadach niebezpiecznych ADR, której między innymi Polska jest sygnatariuszem. Umowa ta wprowadza jednak dość nieścisłe i rozległe sposoby klasyfikowania, które niejednokrotnie nie pokrywają się z metodyką znaną i stosowaną w naszym kraju. By jednak ułatwić cały proceder klasyfikowania odpadów powołuje się ciało doradcze ds. bezpieczeństwa jako obligatoryjny podmiot specjalistyczny w przedsiębiorstwie. W efekcie jednak jest to martwa pomoc- umowa nie reguluje bowiem konieczności posiadania zaplecza badawczego przez takiego doradcę, co ostatecznie uniemożliwia prawidłowe ocenienia szkodliwości odpadów.

Gospodarowanie odpadami, a w szczególności transport to bardzo trudny i niedoprecyzowany temat w polskim i międzynarodowym ustawodawstwie. Firmy specjalizujące się w tej dziedzinie stoją przed niełatwym zadaniem odnalezienia się w gąszczu przepisów i wymagań formalnych. 

Niewłaściwe przetwarzanie szczególnie niebezpiecznych elektroodpadów

Niewłaściwe utylizowanie i przetwarzanie szczególnie niebezpiecznych elektroodpadów jest przyczyną realnego zagrożenia katastrofą ekologiczną. W Polsce jest to nie tylko kwestia braku odpowiednich regulacji prawnych i sprawnego systemu nadzoru. To przede wszystkim problem mentalności społeczeństwa przyzwyczajonego do wyborów drogi łatwej, wygodnej i mniej kosztownej.  

foto

Zagrożenie katastrofą ekologiczną spowodowaną niewłaściwym utylizowaniem i przetwarzaniem szczególnie niebezpiecznych odpadów to coraz bardziej realne widmo naszego globu. Według ustawy o elektroodpadach  z 2005, wśród tej grupy śmieci wyróżniamy :

• Wielkogabarytowe urządzenia gospodarstwa domowego ( lodówki, pralki)
• Małogabarytowe urządzenia gospodarstwa domowego (odkurzacze, żelazka)
• Sprzęt teleinformatyczny i telekomunikacyjny (komputery, drukarki, telefony)
• Sprzęt audiowizualny (radia, telewizory)
• Sprzęt oświetleniowy (lampy)
• Narzędzia elektryczne i elektroniczne, z wyjątkiem wielkogabarytowych, stacjonarnych narzędzi przemysłowych (wiertarki, piły, kosiarki)
• Zabawki, sprzęt rekreacyjny i sportowy
• Wyroby medyczne, z wyjątkiem wszystkich wszczepianych i skażonych produktów
• Przyrządy do nadzoru i kontroli (czujniki dymu, termostaty)
• Automaty do wydawania ( automaty z kawą, bankomaty) 

Statystyki wykazują, iż rocznie produkujemy około 4 kg elektrośmieci w przeliczeniu na 1 mieszkańca, z czego przetwarzamy niecałe 60%. Z prostego równania matematycznego wynika więc, że blisko 40% elektroodpadów zostaje utylizowana w niewłaściwy sposób. Sprzęt ten, a w szczególności jego pozostałości, jest dla nas niebezpieczny z powodu wysokiej zawartości substancji szkodliwych takich jak: rtęć, ołów, brom, chrom, kadm, freon czy azbest. Związki te wydzielane są w nasilonym stopniu w momencie niewłaściwej utylizacji.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami w Polsce, jak i w pozostałych krajach Unii Europejskiej, istnieje obligatoryjny nakaz selektywnego gromadzenia, a co za tym idzie- zakaz wyrzucania takich odpadów do śmietników komunalnych pod rygorem kary ( w naszym kraju jest to kwota do 5.000 zł). Mamy więc obowiązek oddawania takiego sprzętu, a firmy zajmujące się jego zbiórką przyjęcia go za darmo i dalszego przetworzenia w ściśle określonych procedurach.

Praktyka recyklingu w Polsce wygląda jednak zgoła inaczej. Z jednej strony problem leży po stronie społeczeństwa, które albo latami przechowuje zepsuty i nieużywany sprzęt ( w nadziei, że się kiedyś przyda/naprawi) albo, co gorsza, wyrzuca na pobliski śmietnik, rów, las ( z braku woli dowiedzenia się gdzie i w jaki sposób można taki sprzęt oddać).

  

Z drugiej strony śmieciowego problemu są organizacje odzysku, które „profesjonalnie” zajmują się jego utylizacją. Są to przeważnie firmy, których główna działalność to sprzedaż sprzętu elektronicznego a recycling to tylko poboczna aktywność wymuszona w głównej mierze przepisami.  I tu okazuje się, iż zamiast fachowej pracy związanej z unieszkodliwianiem i dalszym przetwarzaniem sprzętu jest walka o „kwit” ( wymagane przepisami potwierdzenie odbioru i przetworzenia danego sprzętu). Taniej bowiem i łatwiej jest w niewłaściwy sposób zutylizować sprzęt, np. poza teren firmy (otrzymując wcześniej wymagany kwit) niż przetworzyć całą ilość 

dochodowe paliwa odpadowe

Gospodarowanie odpadami to największe wyzwanie ostatnich lat. Na świecie rokrocznie produkuje się miliardy ton śmieci, zarówno komunalnych jak i przemysłowych. Generują one problemy ekonomiczne, ekologiczne i logistyczne.

Wielomilionowe nakłady na gospodarowanie odpadami to poważny wydatek z budżetów państw Unii Europejskiej. Ogromny problem stanowi ich składowanie i utylizacja. Z każdym rokiem przybywa również „naturalnych wysypisk śmieci”, z którymi nieudolnie walczą samorządy - szacuje się, iż obecnie w Polsce jest ich nawet 15.000. Odpady to też coraz głębsza degradacja środowiska naturalnego spowodowana chociażby wysoką emisją gazów.

Jednym z bardziej dochodowych sposobów na uniknięcie śmieciowej katastrofy ekologicznej są paliwa alternatywne z odpadów. Paliwo alternatywne są to odpady palne o unormowanych właściwościach jakościowych powstałe w wyniku zmieszania i termicznego przekształcenia odpadów  innych niż niebezpieczne. Do jego produkcji wykorzystuje się suche odpady niezdolne do innego przetworzenia np. tkaniny, tektura, tworzywa sztuczne. Z uwagi na wysoką kaloryczność tak powstałych odpadów (nierzadko jest ona zbliżona do kaloryczności węgla) paliwo takie ma szerokie zastosowanie w przemyśle.

W dobie realnego zagrożenia wyczerpania naturalnych zasobów ropy naftowej i gazu ziemnego warto inwestować w produkcję ich ekologicznych zamienników. Trud podjęty w tym kierunku zaprocentuje nie tylko pod względem finansowym, ale i przyczyni się do ochrony naszej planety. Odzyskiwanie energii z odpadów zniweluje logistyczny i ekonomiczny problem ich składowania ale przede wszystkim przyczyni się w widoczny sposób do zmniejszenia emisji gazów. Ekonomiczny aspekt odzyskiwania energii z odpadów nie pozostaje również bez znaczenia, gdyż paliwo takie jest tańsze od paliw konwencjonalnych.

Branża alternatywnych paliw odpadowych to coraz silniej rozwijająca się gałąź gospodarki. Skupia ona producentów odpadów, firmy transportowe oraz te, które zajmują się pozyskiwaniem energii.  Miejscem spotkania interesów wszystkich tych podmiotów jest Recyclingo.pl jako platforma na której w formie licytacji na aukcji można zakupić powyższe dobra za jak najniższą cenę lub uzyskać szczegółowe informacja i przegląd wiodących firm w tym sektorze.  

Kontenery do segregacji odpadów cz.3

Dzisiaj kolejna część z cyklu kontenery do segregacji odpadów. Bohaterem tej części jest kolor biały. Jak pamiętamy  z poprzednich dwóch części do pojemników o kolorze niebieskim wrzucamy papier a do pojemnika żółtego plastik i metal. Natomiast do białych pojemników wrzucamy szkło białe. Co przez to rozumieć? Są to:

·         butelki i  szklane po napojach i żywności

·         butelki po napojach alkoholowych

·         szklane opakowania po kosmetykach

Należy uważać, aby przypadkiem nie wrzucić tutaj następujących rzeczy:

·         szkła stołowego

·         fajansu

·         porcelany i ceramiki

·         luster

·         szkła okiennego

·         żarówek

·         lamp neonowych, fluorescencyjnych i rtęciowych

·         reflektorów

·         izolatorów

·         szkła żaroodpornego

·         doniczek

·         szkła okularowego

·         ekranów i lamp telewizyjnych

·         szyb samochodowych

Trzeba tylko pamiętać, aby nie tłuc szkła przed wrzuceniem oraz aby było ono czyste. Już niedługo kolejna część artykułów o kontenerach do segregacji odpadów.

• www.recyclingo.com

Kontenery do segregacji odpadów cz.2

W pierwszej części omówiony został niebieski kontener. W tej części poznamy bliżej kolor żółty. Do tego kontenera można plastik oraz aluminium, czyli:

• zgniecione i puste butelki po napojach (bez nakrętek),
• zgniecione i puste butelki po chemii gospodarczej (bez nakrętek),
• plastikowe nakrętki,
• zgniecione aluminiowe puszki po napojach,
• metalowe puszki po konserwach i przetworach,
• zgniecione kartony po mleku i napojach (bez nakrętek),
• torebki, folie
• worki, reklamówki,
• koszyczki po owocach.

Trzeba, jednak uważać, aby w środku nie znalazły się:

• butelki i pojemniki z zawartością,
• plastikowe zabawki,
• plastikowe opakowania po lekach,
• opakowania po wyrobach garmażeryjnych,
• opakowania po olejach spożywczych i silnikowych,
• części samochodowe,
• opakowań po aerozolach,
• puszek po farbach i innych silnych środkach chemicznych,
• meble i ich części,
• jednorazowe naczyń,
• sprzętu AGD.

Z dodatkowych uwag trzeba pamiętać, aby wszystkie pojemniki po jogurtach, puszki po przetworach, kartony po sokach i mleku były umyte i wysuszo. Trze również usunąć z nich etykiety. Nie jest to wymagane przez prawo, ale warto kierować się zdrowym rozsądkiem. Pamiętaj, że resztki żywności szybko się psują, szczególnie gdy jest gorąco, a śmieci nie są wywożone zbyt często.
Nie można zapomnieć również o tym, żeby przed wrzuceniem opakowań do kontenera zgnieść je, wtedy zajmą mniej miejsca.

www.recyclingo.com